232-р сар2018

Мягмар, 26 1-р сар 2016 15:17

Даншиг наадам үүссэн түүх

Written by  Нийтлэгч
Rate this item
(0 votes)

1689 онд Нэрчүү голын хөвөөн дэх Нэрчинск хэмээх гацаанд Орос-Хятад хоёр анх удаа нэгэн гэрээ байгуулжээ. Үүнийг “Нэрчүүгийн гэрээ”ХХОЛХххрхллл гэдэг. Энэхүү гэрээгээр тэд Номхон далайгаас одоогийн Хиагт хүртэлх хилийг тогтоосон юм. Ингэснээр Байгал нуурын орчим нутаглаж байсан, хожим бүгд нийлээд буриад гэгдэх болсон хори, түмэд, баргууд, тавнан, сонгоол, булгад зэрэг Түшээт ханд харьяалагдаж байсан монгол овог, отгууд Оросын хил дотор үлдэв. Тэгэхээр Монголчууд өмнөд хэсгээ Хятадуудад, умард хэсгээ оросуудад ийн алдаад, төв хэсэг нь энэ хоёр гүрний дунд Гадаад монгол нэртэй үлдсэн гэсэн үг. Өнөөдөр ч гэсэн тусгаар Монгол улсын иргэд тэр үед тогтоосон хил дотор амьдарч байна.

Ийнхүү гадаад монгол үүсэв. Гэвч Гадаад Монгол нь ойрдуудын Зүүн гарын хаант улс, халхчуудын Халх гэсэн хоорондоо алалцах хоёр хэсгээс тогтож байсан юм. Хэдэн зуун жил үргэлжилсэн энэ тэмцэл манж нар Өвөр Монголыг өөртөө дагаар оруулсны дараа улам хурцдан оргилдоо хүрлээ. 1639 онд Түшээд хан Гомбодорж Халхын бусад хан нарын дэмжлэгтэйгээр өөрийн хүү Занабазарыг Богдоор тодруулж нийт Халхын тэргүүн болгожээ. Зэрэгцүүлээд Ойрдын Галдан Зүүн Гарын Хаант Улсыг байгуулав. Ойрд нь Халхаас хамаагүй хүчирхэг гүрэн болжээ. Ойрдууд баруун тийш дайн хийн газар нутгаа өргөтгөн одоогийн Ташкент хот хүртэл давшиж байлаа. Халх хичнээн сул дорой болсон ч Галданд амархан эзлэгдсэнгүй.

Чингэж байтал Засагт хан Норов үхэж орыг залгах хүн дээр бөөн маргаан дэгдэв. Чухам үүнийг ашиглан Галдан Халхад халдлаа. Түүний эцэг Баатар хунтайж хэдийгээр Халхыг дайлж бүх Монголыг нэгтгэх хүсэлтэй байсан ч бяр нь хүрэхгүй байсан учир нэг удаадаа Халхтай эвлэрч жилээс жилд нөлөөгөө тэлэн хүчирхэгжиж буй Манжийн өөдөөс Халхтай хамтдаа зогсох бодлого барьсан юм. Ингэснээр 1640 оны наймдугаар сарын эхээр олон хэсэг болсон Монголын бүхий л нөлөө бүхий ноёд, шашны тэргүүн 28 хүнийг Тарвагатайн Улаан бараад Ойрд, Халхын зөрчлийг даван туулах, ирж буй аюулын өөдөөс сөрөх Ойрд-Монголын хууль эрхзүйн анхны актыг хамтран гаргасан байдаг билээ.

Харин Галдангийн тухайд аавынхаа байсан үеэс хавьгүй хүчирхэгжиж, Халхыг хамж авах эцэг өвгөдийн хүслэн бүх Монголыг нэгтгэн захирах нөхцөл бүрдлээ гэж үзжээ. Дээр нь Түшээт хан Чухандорж алсын бодолгүй, хүдэг хийрхүү нэгэн байсан бөгөөд Кансид ашиглагдан Халх-Ойрдын гэрээг эхлээд зөрчсөн нь Галдангийн уур хилэнг хүргэсэн юм. Тэгээд ч цаг үеийн нөхцөл байдал нь өөрөө Манжийн өөдөөс найдвартай хамгаалалт хийх халхавч нь Халх гэдгийг Галдан сайн ойлгож байв.

Ингээд Галдан бошгот нэгэнт хүч нь суларсан Халхыг богино хугацаанд нэг дугтралтаар эзэлж, олон жилийн өс тайлан аймшигт харгислал явуулжээ. Халхын сүм хийдүүдийг сүйтгэж, лам нарыг нь мал засч байгаа юм шиг хөнгөлж байв. Аймшигтай нүүр тулсан халхууд урд зүгт зугтаалаа. Багцаагаар 100 мянга гаруй халхчууд зугтсан нь тэр үеийн монголчуудын хувьд их тоо байсан юм. Аврал эрсэн тэднийг Манжийн хаан Канси хүлээж авлаа. ... Түүний монгол нэр нь Энх-Амгалан хаан. Канси буюу Энх-Амгалан хаан зугтаж очсон Халхын удирдагчид болох Занабазар, Чахундорж нараас ам асуужээ: “Өвөр Монголын 49 хошуу манайд дагаар орсон. Халхууд та нар эдний жишгийг дагасан бол Галданд ингэж доромжлуулахгүй байлаа”.

Ингээд 1691 онд өнөөгийн Долоннуурын хавьд байсан Манжийн нутагт Халхыг хүлээж авах том арга хэмжээ болжээ. Тэр үеийн түүхэнд энэхүү арга хэмжээг Даншиг гэж тэмдэглэсэн байдаг. Даншиг наадам нь Манжийн хааныг магтан дуулах, мандал өргөх гэсэн утгатай, одоогийнхоор бол бэлэг өгөн долигонож, тал зассан найр наадам ажгуу.

Эх сурвалж: Баабар, Непко хэвлэлийн газар, Хорлоогийн Чойбалсан, I боть, Улаанбаатар-2015 он, 24-26-р тал

аас Баабар нийтлэлчийн 9191-4909 тоот утсаар 20160126нд өөрийнх нь зөвшөөрснөөр нийтлэв.

Read 1930 times Last modified on Лхагва, 27 1-р сар 2016 06:41

12 comments

Leave a comment

Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэх

  • Өртөөний сүлжээнд элсэх

tsahim_urtuuХэрэв та Монгол Туургатны Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэхийг хүсвэл: http://groups.google.com/group/tsahim-urtuu-suljee хаягаар зочилж маш хялбархан бүртгүүлж болно. Та Гүүгл суурьт энэхүү сүлжээнд имэйлээ бүртгүүлснээр манай сүлжээний гишүүн болно.

 

Image Temp

Энэ хуудас нь Цахим Өртөө сүлжээний нийт гишүүдийн хамтын бүтээл байх бөгөөд ажил хэргийн санал болгоныг вэбийн хамтлаг тухай бүр нь тусган энэ хуудсанд оруулж байх болно. Хамтран ажиллаж буй, ажиллахаар зэхэж буй таньд баярлалаа.

Newsletter