161-р сар2018

Гулам Аббас: Би шашингүй үзэлтэн

С.Отгонбаатар, Эх сурвалж: Үндэстний ТОЙМ сэтгүүл, №37

Монголд амьдрахад ямар байна вэ? Хэцүү зүйл байна уу?
Монголд их гоё байна. Хэцүү нь манай хазара үндэстэн амьдардаг Хазаражад гэдэг газар өвөлдөө 15 хэмээс доош хүйтэрдэггүй. Гэтэл өнгөрсөн өвөл Улаанбаатарт -40 хэм хүйтрэхэд их даарсан. Өөр асуудал нэг жилийн хугацаанд гараагүй.
 
Афганистан, Монгол улсууд нилээд ялгаатай. Энэ нь асуудал болохгүй байна уу?
Афганистанд шашин их хатуу, эмэгтэйчүүдийн эрх чөлөө бага, дотоодын зөрчил ихтэй байдаг. Бас сүүлийн 30 жил дайнтай байгаа. Харин Монголд дайнгүй, шашин болоод эмэгтэйчүүд эрх чөлөөтэй байгааг харахад их сайхан байсан.Ялгаатай зүйл их олон. Гэхдээ манай үндэсний Дари хэлний 20 хувь нь Монгол үгтэй адилхан байдаг. Бас царай, биеэс гадна хоол нь адилхан адилхан учраас зүгээр. Зун Хэнтий аймагт очиход хонины гэдэс чанаад намайг идэж чадах уу гэж асуусан. Хазарачууд ч хонины гэдэс иддэг учир чадна гэж хариулсан.

Монголд ирэх болсон шалтгаан юу вэ?

2008 онд Хазаражадын нийслэл Бамияанд Монголын судлаач, сэтгүүлчдийн баг очихдоо гурван хүнд суралцах боломж олгосон. Би өвөг дээдсийнхээ амьдарч байсан газар очихыг, судлахыг хүсдэг байсан учраас энд антропологийн чиглэлээр сурч байгаа. Одоо надад сурах, судлах зүйл маш их байна.

Монголын эмэгтэйчүүдийн талаар... ?
Би түрүүн хэлсэн. Эрх чөлөөтэй байгааг нь харахад сайхан байсан. Бас их хөөрхөн. Би Зүүн Азийн хэд хэдэн улсаар явж үзсэн. Монголын эмэгтэйчүүд хамгийн хөөрхөн нь.

Байнга дайн болдог газар амьдрахад ямар байдаг вэ?

Афганистан улсын Пакистантай хиллэдэг газраар дайнтай байгаа. Хазаражад төв хэсэгт байрладаг учир дайн байхгүй. Афганистаны пуштум, тажик, хазара, узбек гэсэн дөрвөн том угсаатнуудаас Хазарачууд л шийт шашинтай учраас хоорондоо их дайтдаг байсан. Сүүлийн арван жил орчим Хазаражадад дайн гараагүй. Бусад бүс нутгуудад НАТО болоод олон улсын арми байрлаж, талибанчуудтай дайтаж байгаа.

Нийт хичнээн хазарачууд байдаг вэ?

Хазарагийн удирдагчид 8 сая байгаа гэж ярьдаг. Харин Афганистаны Засгийн Газраас 4-5 сая хазара байгаа гэдэг. Учир нь манай Засгийн Газарт хүн амын 35 хувийг багтаасан пуштун үндэстэн зонхилдог. 200 орчим жилийн өмнө Хазара тусгаар тогтносон улс байхад Их Британий дэмжлэгээр Афганистаны арми эзэлж, өнөөг хүртэл Хазара, Пуштуны харилцаа муу хэвээр байгаа. Харин 1980-аад оноос коммунист систем тогтоход Султан Али Киштман гэдэг хазара хүн анхны Ерөнхий сайд болж, байдал арай дээрдсэн. Гэвч коммунизм унасны дараа можахэдүүд засгийн эрхэнд гарсан. Тэгээд хорин жилийн турш дотоодын дайн үргэлжилж, хазарачуудад хамгийн дургүй талибанчууд 1993 оноос засаглах болсон. Тэр бол хамгийн хүнд хэцүү үе. Нийслэл Кабулд мянга мянган хазарачуудыг цаазалж, Бамияан хотод байсан дэлхийн хамгийн том Буддагийн хоёр хөшөөг дэлбэлсэн. Өнгөрсөн 200 жилийн хугацаанд Хазарагийн нийт хүн амын 60 хувь нь Иран, Пакистан, Орос, Энэтхэг зэрэг орнууд луу дүрвэж гарсан. Миний өвөө, эмээ ч бас Пакистан луу дүрвэсэн. Харин арван жилийн өмнө буцаж Хазаражаддаа очсон. Одоо Пакистанд нэг сая, Иранд хоёр сая хазарачууд байгаа.

Та их үндсэрхэг хүн бололтой. Хазарачууд их үндсэрхэг үү?

Тийм. Бусад үндэстнүүдтэйгээ удаан хугацаанд дайтсан, эрх чөлөөгөө хасуулж байсан учраас их үндсэрхэг. Мөн өөрсдийгөө монголчууд гэж ярьдаг. Хазарачууд Афганистаны хамгийн анхны англи хэл дээр гардаг сонин, мэдээллийн сувгийг гаргасан. Би сонинд нь нийтлэл бичдэг. Афганистаны түүхэнд хамгийн анхны эмэгтэй дэд ерөнхийлөгч, хотын захирагч, засаг дарга нь хазара хүмүүс байдаг. Кабулын Их Сургуульд бусад үндэстнээсээ олон сурдаг. Гадаадад суралцдаг Афганистан оюутнуудын ихэнх нь бас хазара. Хэрвээ эрх чөлөөтэй, дайнгүй байсан бол хазарагийн хөгжил маш өндөр байх байсан.

Лалын шашинтнууд өдөр таван удаа мөргөл үйлддэг гэсэн. Та энэ зан үйлээ хэрхэн гүйцэтгэж байна?

Би шашингүй үзэлтэн. Мөргөл үйлддэггүй. Харин надтай хамт ирсэн оюутан мөргөл үйлддэг.

Тэгвэл нутагтаа яадаг вэ? Мөргөл үйлдэх тогтсон цаг байдаг гэж сонссон, хэрвээ өөр чухал ажил давхацвал яах вэ?

Чухал ажилтай бол дараа мөргөж болно. Би бол нутагтаа ч мөргөл үйлддэггүй. Миний эцэг эх мөргөл үйлд гэдэг ч би шашингүй хүн учир мөргөхгүй, тэр мөргөл надад хамаагүй гэж хэлдэг.

Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэх

  • Өртөөний сүлжээнд элсэх

tsahim_urtuuХэрэв та Монгол Туургатны Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэхийг хүсвэл: http://groups.google.com/group/tsahim-urtuu-suljee хаягаар зочилж маш хялбархан бүртгүүлж болно. Та Гүүгл суурьт энэхүү сүлжээнд имэйлээ бүртгүүлснээр манай сүлжээний гишүүн болно.

 

Image Temp

Энэ хуудас нь Цахим Өртөө сүлжээний нийт гишүүдийн хамтын бүтээл байх бөгөөд ажил хэргийн санал болгоныг вэбийн хамтлаг тухай бүр нь тусган энэ хуудсанд оруулж байх болно. Хамтран ажиллаж буй, ажиллахаар зэхэж буй таньд баярлалаа.

Newsletter