224-р сар2018

Хувалз

PhD Ш.Пүрэвсүрэн (Энэ и-мэйл хаягийг спамботоос хамгаалсан. Та үзэхийн тулд JavaScript идэвхжүүлэх хэрэгтэй.)
2006 оны шилдэг ном МИНИЙ ОРЧЛОН ХХ ЗУУН номоос

Хачиг хэмээх шимэгч хорхойн аюулыг мэдэхгүй монгол хүн цөөхөн. Энэ жижигхэн амьтан буянт малын маань өл шим шүүсийг хэрхэн аажмаар сорж, түүний үс ноостой дулаан биед яаж наалдан зохицож амьдардгийг бүгд мэднэ. Євлийн уртыг арай ядаж даван хаврын хавсарганд нүдүүлж буй туранхай хэдэн төлгийг бол энэ амьтан чухам мэрэх шиг нэг болдог. Хачиг томроод хувалз болно. Цусыг чинь нүдэнд үзэгдэлгүйгээр ёстой нэг литр литрээр нь сорно доо. Хачигтай мал тэр зундаа олигтой тарга хүч авч чадалгүй явсаар ирэх жилийн хахир өвлөөр ээлж дараалан нүд аньцгаадаг. Монгол малын ихэнх нь хачганд баригддаг тул арьсанд нь хүртэл толбо тогтож, олигтойхон гоёлын нэхий дээл хийхэд стандарт шаардлага хангадгүй шүү дээ.
Энэ амьтан хүн рүү үсрэхдээ мөн л юм мэдэхгүй хүүхэд багацуудын маань толгойнд голдуу наалддаг, үзэгдэж харагдалгүй томорсоор хувалз болж, бүр болохоо больсон хойно нь аав ээж сая мэдэж салгадаг байж билээ. Миний нэг эмэгтэй дүүгийн толгойд хачиг наалдан аль хэдий нь хувалз болчихсон байж, эгч нь мэдэлгүй ховох татаж хаяснаас толгой тархи нь бүхэлдээ хавдаж, золтой л дүүгээ алдаж дууссан юмдаг. Зүй нь бөгсийг нь хайчилж цусыг нь гаргаж байж салгах ёстой амьтан гэх.
Єдгөө аль ч намын гишүүн дэмжигчид ялгаагүй, намынхаа толгойд хачиг үүрлэснийг мэдээгүй яваа хүн надаас эхлээд олон байсан байх. Саяхны хоёр өдрийн чуулганы хуралдааныг орон даяар нэвтрүүлсэн ардчиллын буянгаар чухам ямар олон хачиг саарал ордон дотор үүрлэснийг бид олж харлаа. Зарим нь томроод бүр аль хэдий нь хувалз болчихжээ. Зарим нь бүр ёо ёотой толгойгоо алчуураар ороочихоод түүнийгээ хамгаалаад бусадтай зодолдоод эхэллээ. Тэд нэгэнт томорсон хувалз удаан насалдаггүй өөрөө гэдэс нь дэлбэ үсэрдгийг мэддэггүй, бас мэдэхийг ч хүсдэггүй бололтой. Дээр нь манийхаа цөсийг хөөргөж, дэвэргэж өөрсдийгөө хамгаалуулах гэж уравганах нь бүр инээдтэй. Миний тархины цусыг шимэгч хувалзыг маань яг онож цохин хагалж өгвөл би ч, та ч би ч бүгдээрээ хурдан түргэн илааршмаар байна.
Монгол улсад анхны ардчилсан хуулийг баталдаг өдөрт "бэлэг барин" Улсын их хурал дахь МАХН-ын гишүүд дангаараа, дээр нь ардчилсан намын буянгаар "бойжиж торнисон" Энхсайхан, Наранцацралт, Батхуяг, Сономпил, "Оюуны ундраагийн" гэгдэх Отгонбаяр, "Буянгийн" Жагаа, "Ард түмний" гэгч сүржин хаягтай даржин намыг тунхаглагч "тавьтаргүй" Гүндалай, "Эрэлийн" хулхи Эрдэнэбат, Цэрэнбалжир, Жаргал нар гээд 39 нөхдүүдийн 100 хувийн саналаар Элбэгдоржийн засгийн газрыг албан ёсоор огцрууллаа. Журмын нөхөд нь Мах намын дангаараа гаргаж буй энэ ёс жудгаа алдсан үйлдлийг эсэргүүцэж хурал хаян гарахад дээр нэр дурьдсан хэд чухам чихэр горьдсон хүүхэд аятай айлын "тогоо сахин" үлдэхийг харахад тун өрөвдөлтэй. Толгой дахь хувалзандаа эрчимтэй идүүлж буй Ху намын "торгон цэргүүдээс" нь гадна албан тушаалын төлөө юугаа ч худалдахаас буцахгүй болсон дээрх хэдэн хачгийг Монгол түмний буурал түүх үеийн үед бүү мартаг.
Анх энэ санал санаачлагыг МАХН-ын удирдах зөвлөлийн хэсэг нөхөд "гаалийн" Баатарыг шоронд эргэн очиж, түүнийг гадуур эмнэлэгт хэвтүүлснийхээ дараа мөн нийслэлийн тээврийн газар, "Улаанбаатар" санд Засгийн гарын агентлагаас шалгалт орсны дараа МАХН-ын удирдах зөвлөл шөнөжин хуралдан яаруу тулгуу ийм шийдвэр гаргажээ. Гэхдээ засгийн газрынхаа арван гишүүнд хүчээр тулган гарын үсэг зуруулж, үүнийгээ албан ёсоор баталгаажуулсан байна. Дараа нь та нарыг буцаагаад тавина гэж нөгөө хэдээ молигодсон ч байж болох. Ийнхүү МАХН төрийн эргэлтийг хууль бусаар яарч адга хийхийн учир юунд байв аа. Хэнд ч ойлгомжтой. Энэ намын дээд удирдлага "хувалзнуудаа" бор зүрхээрээ хамгаалах, тэгснээр өөрсдийнхөө тэжээлийн тэвшийг "будаагаар" дүүргэх увайгүй сонирхолдоо хөтлөгдөн, ард түмнийхээ эрх ашгаас урвасан энэхүү шийдэлд хүрлээ. Төрийн ийм тогтворгүй байдал улс орны маань гадаад нэр хүндийг минь бүр баастчихлаа. Гэхдээ тэд нарт энэ ямар хамаа байх билээ.
Энэ удаа төрөөр тоглохоор атгаг санаа агуулсан аль ч нам ялгаагүй түшмэдүүдийн нүүр царайг телевизээр харахад тун хөгийн, арчаагүй харагдаж байлаа. Заримынх нь бүр сүр сүлд нь доройтон үхмэл болсон байна. Юун намын нэр төр, ард түмний эрх ашиг юу ч үнэн хэрэгтээ падлийгүй, хачиг хувалз адил амь зуух тэд бөгсөө хайчлуулахаас л айсан хэрэг.
Элбэгдоржийн шийдлүүд бүгдээрээ хэдий төгс төгөлдөр биш ч, улс оронд гүзгий нүүрлэсэн авилгалын эсрэг тун зоригтой алхмуудыг хийж, хувалзнуудыг томчлон түүж эхэлсэн нь үүнд өртөх хэнбугайг боловч айдас хүйтэст авахуулсан нь ойлгомжтой. Ялангуяа хүн бүхэнд илэрхий болсон нийслэлийн газрын болон нийтийн тээврийн мафи нь намын шинэ дарга Энхболд, түүний үнэнч нөхөр Бадамжунай хоёрыг чухам нойр хоолноос гаргасан бололтой юм. Дээр нь гаалийн Баатараар дамжаад Энхбаяр, Улаан нарын "ногоон гэрлийн" компаниудаас эхлээд мафийн сүлжээний хөзрүүд бас дэлгэгдэх гээд байдаг.
"Намаа аврах хөдөлгөөн" гэгчийг байгуулан Хүрэлсүх гэгч залуу чухам цамнаж байх юм аа. Наймдугаар ангийн нусгай жаал аятай загнах түүнээс би юун УИХ-ын гишүүн, сайд, МАХН-ын залуу удирдагчийн дүр төрхийг огтхон ч олж харсангүй.
Намын туг шатаалаа л гэнэ, байр сууц сүйтгэлээ л гэнэ чухам уйлах нь холгүй байгаа энэ халамцуу дүнхүү эрд би ганцхан зүйлийг сануулья. Юун туг дарцаг цаана чинь хачиг, хувалзнуудаас болоод хэдэн мянган хүнтэй хайран намын тань нэр хүнд жирийн гишүүд, олон түмний дотор навс унаж байгааг чи дотроо сайн мэдэж байгаа ш дээ. Ард түмэн өнөөдөр бүгд ухаажсан. Чиний ийм матрын нулимс хэнд ч хэрэггүй болсон, наад арга барил чинь ч аль фюрерийн үед үе нь өнгөрсөн эд.
Тэр цагаан ордон чинь тэгж ярих юм бол аль ч намынх бус Монголын ард түмний хөрөнгөөр боссоныг харин өөрөө мэдэхгүй төөрч будилж явж болох юм. Түүн рүүгээ дайрах хүртэл түмнийг бухимдуулсны бурууг хувалзнуудаасаа болоод өөрөөсөө эхлээд хай. Хэрэв хэдэн шил хагарсан бол тэр зэргийн сүйтгэлтэйгээр бухимдсан олны уурсал хилэнгийн түрлэг зогссон нь их юм гэж бод. Тиймэрхүү юмыг засаад янзалчих нь бүү хэл эргээгээд босгочих хүртэл ажлыг одоо өмнө талд нь сүндэрлэх гээд байгаад ордны газрыг худалдсан мөнгөөрөө хувалзнууд чинь хийг. Румыны Чаушеску "хайртай" олон түмнийхээ уурссан хилэнд яаж тас татуулсныг бүү март... Гучин жилийн дотор далан тэрбум долларыг улсынхаа сангаас "андуурч" хоосолчихоод одоо чухам үхэж ч чадахгүй зүдэрч хэвтээ Сухартог сана. Жирийн муу ядарсан хүмүүсийг өдрийн хоолны мөнгөөр бие бие рүү нь бүү турхир. Бүр том алдас болно.

Би энэ намын гишүүнд юуны ч учир мэддэггүй шалдан банди Москвагийн их сургуулийн онц сурлагатан оюутан хэмээн хөөрч явахдаа элсэж байж билээ. Тэр үед нам ямар хатуу шалгуур тавьдаг байлаа? Москва хотын элчин сайдын яамны намын хороогоор Цэдэнбал асны хүү Владислав бид хоёр хамтдаа орж, долигануур дарга нар түүнд "монгол хэлээ сурахыг" зөөлхөн зөвлөн доор нь баталж, харин намайг элдэв асуултаар тал талаас бөмбөгдөн загнаж, золтой л "унагаж" орхиогүйг би санаж байна.

-Бидний өвөг дээдсийн, Цэдэнбал даргын маань нам руу дайснууд дайрч байна хэмээн таны сөөнгөтөн орилох дууг би Сүхбаатарын талбай дээр сонслоо. 16 жилийн өмнө 1990 оны хаврын хавсаргатай тэр өдрүүдэд нам, эх орныхоо төлөө амьдралынхаа 44 жилийг зориулсан тэр өвгөнийг ухаан санаа нь муудчихсан, Москвад гэрийн хорионд байхад нь муу нэртэй, муухай зүстэй ардчиллын хэдэн банди нар биш чухам танай намын УТТовчоо дангаараа хуралдан, түүний бүх гавьяа шагнал, цол, одон тэмдгийг нь хуу хаман авч, намаасаа нохой мэт хөөсөн шийдвэр гаргасныг нь өчүүхэн би эсэргүүцэж намын улаан батлахаа буцааж өгч байлаа.

-Миний нам намайг ингэх ёсгүй. Энэ миний нам биш байна гэж хэлээд өвгөний нүдэнд нулимс гүйлгэнэн хоолой нь зангирч байсан тухай Шинкарёвын номонд байгаа, худлаа гэвэл хараарай.

МАХН нам үнэмлэхүй хүчээр дангаараа төр барьж байх 2000-2004 онд ард түмэн та бүхнээс "Төрийг хямралаас гаргаж, түмнийг ядуурлаас гаргах юм байна" гэж хууртан хүсэн хүлээсэн. Харамсалтай нь энэ хугацаанд төр авилгалдаа идэгдэн, хямрах биш бүр ялзарч, түмэн олон маань ядууран ихэнхдээ цувдай толгойгоо худалдан авахнь бүү хэл, автобусныхаа мөнгийг ч төлж дийлэхгүй болтлоо элгээрээ хэвтэж, харин намын хувалзнууд тань яаж бүдүүрснийг чи битгий хэл гэхэд ард түмэн цаана чинь мэлмий нь хаагдчихаагүй болохоор мэдэж байгаа. Авгай хүүхнүүд нь Елена Чаушеску, Филиппиний Маркос хадагтай нараас дутахгүй алт, алмаз гялалзуулж, өөрсдөө алс холоос араб угсааны азарга хүртэл худалдан авчèð÷ тансаглацгааж байна. Тэд хэний мөнгөөр туйлж байгаагаа мэдэх мэдрэл нь тас үсэрчээ, зайлуулдаа гэж.

Үүнийг чинь ч түмэн олон өнгөрсөн сонгуулиар ухаалгаар харж, та нарын эрхийг тавин хувиас дээш нь гаргахгүйгээр хязгаарлах нь зөв гээд хоёр жилийн өмнө нэгэнт шийдчихсэн юм биш шүү. Гэтэл одоо дахиад яагаад олонхи болж, яагаад төрийн эрхийг дангаараа барина гээд ичихгүй дайраад байна аа. Ямар нүүрээрээ "комиссионы дэлгүүрийн" бараа шиг болчихсон барлагуудыг худалдан авч түүгээрээ түрий барих гээд байна вэ? Бид дахиад юунд хүргэх гээд байгааг чинь мэдэж байна шүү дээ. Хүрэлсүх ээ.

Хачигтай мал таргалдаггүйтэй адил ийм шавьжтай төрөөр удирдуулж буй ард түмэн ядуурлын намгаас хэзээ ч үл гардаг жамтай. Гадаад түншүүд маань ч хачиг хувалзандаа баригдчихсан биднийгээ энэ үед эзэнгүй арал мэт орхих нь зүйн хэрэг. Монгол төрийн хоймрыг бүү бохирлож бузарла, хаалгаа гадна талаас нь чанга хаагаад бүгдээрээ тонилцгоо, цаашаа.

Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэх

  • Өртөөний сүлжээнд элсэх

tsahim_urtuuХэрэв та Монгол Туургатны Цахим Өртөө Сүлжээнд элсэхийг хүсвэл: http://groups.google.com/group/tsahim-urtuu-suljee хаягаар зочилж маш хялбархан бүртгүүлж болно. Та Гүүгл суурьт энэхүү сүлжээнд имэйлээ бүртгүүлснээр манай сүлжээний гишүүн болно.

 

Image Temp

Энэ хуудас нь Цахим Өртөө сүлжээний нийт гишүүдийн хамтын бүтээл байх бөгөөд ажил хэргийн санал болгоныг вэбийн хамтлаг тухай бүр нь тусган энэ хуудсанд оруулж байх болно. Хамтран ажиллаж буй, ажиллахаар зэхэж буй таньд баярлалаа.

Newsletter